विधानपरिषद निवडणूक प्रक्रिया कशी असते, किती असतात सदस्य ?

विधानपरिषद निवडणूक प्रक्रिया कशी असते, किती असतात सदस्य ? याची उत्तरे पाहुयात 

चला मग विधानपरिषदेच्या निवडणूक प्रक्रियेची सोपी माहिती पाहूया

महाराष्ट्रातील विधानपरिषद (Legislative Council) ही राज्याची उच्च सदन (Upper House) आहे. तिचे संख्याबळ (members strength) हे थेट लोकसंख्येवर नाही, तर संविधानातील तरतुदींवर ठरते.

संख्याबळ कसे ठरते?

भारतीय संविधानातील Article 171 of the Constitution of India नुसार:

विधानपरिषदेमधील सदस्य संख्या ही संबंधित राज्याच्या विधानसभेच्या सदस्यसंख्येच्या 1/3 (एक तृतीयांश) पेक्षा जास्त नसावी

आणि किमान 40 सदस्य असणे आवश्यक

महाराष्ट्रातील उदाहरण

Maharashtra Legislative Assembly सदस्य: 288

त्यामुळे 1/3 = 96

म्हणूनच

Maharashtra Legislative Council सदस्यसंख्या: 78 (सध्या निश्चित)

(ही संख्या 96 पेक्षा कमी आहे, त्यामुळे नियमात बसते)

 सदस्य कसे निवडले जातात?

विधानपरिषद सदस्य वेगवेगळ्या गटांतून येतात:

स्थानिक स्वराज्य संस्था (नगरपालिका, जिल्हा परिषद)

पदवीधर मतदारसंघ

शिक्षक मतदारसंघ

विधानसभेचे आमदार (MLAs)

राज्यपाल नियुक्त सदस्य

 थोडक्यात:

संख्याबळ = विधानसभेच्या 1/3 पेक्षा कमी

किमान 40 सदस्य

विविध गटांतून निवड/नियुक्ती

महाराष्ट्र विधानपरिषदेमधील सदस्यसंख्या (78) ही वेगवेगळ्या गटांतून पुढीलप्रमाणे वाटली जाते:

 महाराष्ट्र विधानपरिषद रचना

Maharashtra Legislative Council — एकूण सदस्य: 78

गटानुसार विभागणी:

स्थानिक स्वराज्य संस्था मतदारसंघातून – 22 सदस्य

(महापालिका, नगरपालिका, जिल्हा परिषद सदस्य मतदान करतात)

पदवीधर मतदारसंघातून – 7 सदस्य

शिक्षक मतदारसंघातून – 7 सदस्य

विधानसभेच्या आमदारांद्वारे निवडलेले – 30 सदस्य

(Maharashtra Legislative Assembly चे आमदार मतदान करतात)

राज्यपाल नियुक्त सदस्य – 12 सदस्य

(साहित्य, कला, विज्ञान, समाजसेवा क्षेत्रातील व्यक्ती)

 थोडक्यात:

22 + 7 + 7 + 30 + 12 = 78 सदस्य

ही रचना Article 171 of the Constitution of India नुसार ठरवलेली आहे

चला मग विधानपरिषदेच्या निवडणूक प्रक्रियेची सोपी माहिती पाहूया:

1. स्थानिक स्वराज्य संस्था मतदारसंघ (22 जागा)

मतदार: नगरसेवक, जिल्हा परिषद सदस्य, पंचायत समिती सदस्य

पद्धत: प्राधान्यक्रम मतदान (Single Transferable Vote - STV)

उमेदवाराला ठराविक कोटा (votes) मिळाले की तो निवडून येतो.

 2. पदवीधर मतदारसंघ (7 जागा)

मतदार: किमान 3 वर्षांपूर्वी पदवीधर झालेले नागरिक

मतदानासाठी नाव नोंदणी आवश्यक

पद्धत: STV (प्राधान्यक्रम मतदान)

3. शिक्षक मतदारसंघ (7 जागा)

मतदार: किमान 3 वर्ष सेवा असलेले शिक्षक

पद्धत: STV

 4. आमदारांद्वारे निवड (30 जागा)

मतदार: Maharashtra Legislative Assembly चे आमदार

पद्धत: STV (पक्षनिहाय ताकद महत्त्वाची)

 5. राज्यपाल नियुक्त (12 जागा)

नियुक्ती: Governor of Maharashtra

क्षेत्र: साहित्य, कला, विज्ञान, समाजसेवा

येथे निवडणूक नसते

STV म्हणजे काय?

STV (Single Transferable Vote) म्हणजे:

मतदार उमेदवारांना 1, 2, 3… अशा क्रमाने पसंती देतो

पहिल्या पसंतीत कोटा पूर्ण न झाल्यास मत पुढच्या पसंतीकडे transfer होते

सदस्यांचा कार्यकाळ

एकूण कार्यकाळ: 6 वर्षे

दर 2 वर्षांनी 1/3 सदस्य निवृत्त होतात (सतत चालणारे सदन)